Minder bootvluchtelingen, maar gevaarlijkere overtochten

Begin deze maand berichtte de Volkskrant dat de Italiaanse kustwacht 1.300 bootvluchtelingen had opgepikt, op één zaterdag. In het najaar van 2015 waren deze berichten aan de orde van de dag, met als belangrijkste verschil: de tocht ging toen van Turkije naar Griekenland. Volgens de Volkskrant is er een verband met de Turkije-deal. Klopt dit? En hoe gevaarlijk zijn de overtochten eigenlijk?

 

IMG-20160621-WA0007
Aankomst op Lesbos – door Ruben Guykens

Hij sprak een afscheidsboodschap voor zijn familie in op zijn telefoon. Anderen zongen vrijheidsliedjes, om het laatste moment zo positief mogelijk te beleven. ”Iedereen dacht: Dit is het einde”, herinnert Caesar* zich. Nadat hun boot zonk dreef hij met zo’n vijftig andere vluchtelingen vijf uur lang in zee voordat een boot van het Turkse leger iedereen oppikte.

Luister hier naar Caesar, die vertelt hoe de voorbereidingen op een overtocht verlopen, beginnend op een markt in Turkije:


Het verhaal van de 23-jarige Syriër staat niet op zich. Alleen al in 2015 waagden meer dan één miljoen mensen de overtocht per boot naar Europa, waarvan het grootste deel vanuit Turkije naar Griekenland, om zich vervolgens over het continent te verspreiden. Een deel bereikte Nederland en in het najaar van 2015 beheerste dit het nieuws. Maar hoe gevaarlijk was de route die deze mensen aflegden per boot? En hoeveel mensen steken er tegenwoordig nog de Middellandse Zee over?

Gevaren
Volgens Caesar (lees hier zijn hele verhaal) zijn de gevaren groot: de bootjes zijn te klein en te vol bepakt. Daarnaast zorgen commando’s voor angstige situaties door het op volle zee rubberboten lek te prikken. Ruben Guykens (30) bevestigt dit beeld. Namens Stichting Bootvluchteling hielp hij tweemaal (november 2015 en januari 2016) vluchtelingen het land op en bood hij ze de eerste hulp. ”Je zag de angst in de ogen van de mensen. Bij aankomst waren ze natuurlijk blij, maar veel mensen huilden. Alle spanning kwam eruit. Zo’n boottocht is gewoon erg eng.” Om het zelf te ervaren ging Guykens zelf de zee op in zo’n rubberboot. ”Daar word je niet vrolijk van. Het niveau van het water is ongeveer gelijk aan de het niveau van de boot. Bij elke golf komt er water naar binnen.”

Luister hier naar Ruben, die vertelt over twee gebeurtenissen die hem erg bij zijn gebleven:

 

Grotere kans zeemansgraf
Caesar had uiteindelijk drie pogingen nodig om Europa te halen, maar er zijn er ook die in hun zoektocht naar een nieuw leven de dood vinden. In 2015 stierven minimaal 3.771 mensen op zee; tot 22 juni 2016 kwamen zeker 2.868 vluchtelingen om. En gemiddeld genomen is de kans om te overlijden tijdens de boottocht flink toegenomen, legt Flip van Dyke uit. Hij specialiseerde zich in migratiecijfers, analyseert deze dagelijks en deelt zijn bevindingen via onder andere zijn blog. ”De kans om te overlijden tijdens een overzeese tocht naar Italië is 1/21. Naar Griekenland ligt dit ongeveer op 1/450.” Het weer speelt hierbij volgens hem een grote rol. ”In combinatie met de afstand. Vanaf Turkije kan je Griekenland zien liggen, dat is op sommige plekken 7,5 km. In tabellen waarin de golfslag en het aantal oversteken gecombineerd wordt, zie je dat mensen bij een vlakke zee het water opgaan. Van Libië naar Italië ben je echter zo anderhalve dag onderweg, dus dan kan het weer onderweg flink omslaan.”

– Tekst loopt onder de afbeelding door –

Flip Tweet
Tweet van Flip van Dyke over het aantal aankomsten in Italië in de afgelopen drie jaar


Geen waterbedeffect
Doordat de route naar Griekenland ongeveer is ‘opgedroogd’, zoals Van Dyke het zegt, zijn er relatief meer vluchtelingen die naar Italië proberen te komen. Relatief, want van een waterbedeffect is sinds de invoering van de Turkije-deal, die in het kort inhoudt dat mensen die vanuit Turkije naar Griekenland gaan teruggestuurd worden,  nog geen sprake. Volgens Van Dyke zijn daar twee redenen voor. ”Voor Syriërs, vorig jaar veruit de grootste groep, is het heel moeilijk om in bijvoorbeeld Libië te komen. Ze hebben in alle die Afrikaanse landen een visum nodig.” Daarnaast daalde het aantal mensen dat de oversteek waagde al vanaf oktober 2015. ”Die daling heeft doorgezet. Mogelijk door de situatie in Syrië, maar waarschijnlijk vooral doordat de situatie in de vluchtelingenkampen in Turkije is verbeterd. De slechte situatie daar was voor velen een reden om de oversteek naar Griekenland te wagen.’

– Tekst loopt onder de video door –

De aantallen uit 2015

Nooit
Caesar haalde het na 3 pogingen en tweemaal de dood in de ogen te hebben gekeken. In Nederland probeert hij nu een bestaan op te bouwen. Zijn vrouw komt waarschijnlijk nog dit jaar over, in het kader van gezinshereniging. ”En als dat niet lukt, dan probeer ik terug te gaan. Ik wil absoluut niet dat zij zo’n dodemanstocht per boot maakt. Nooit.”

*Caesar is in verband met privacy een gefingeerde naam.