Niet beperkt, maar verrijkt

“Zo zie je dat mensen met een verrijking best veel kunnen,” zegt Manuel, een van de kunstenaars die in de dagbesteding van het Jans Pakhuys werkt. Om hem heen staan verschillende kunstwerken, allen ongelooflijk anders. Er is voor ieders wat wil, voor ieder de ruimte om te maken wat ze willen.

Het Jans Pakhuys is een plek waar kunst en dagbesteding samenkomen, waar er niet simpelweg geknutseld wordt, maar daadwerkelijk dingen worden gecreëerd om emoties te uiten en mooie dingen te maken. Er heerst een sfeer van concentratie en creativiteit, en er is ruimte voor alle soorten kunst en voor de ontwikkeling van nieuwe soorten kunst, zoals digitale vormen.

De deelnemers van het Jans Pakhuys hebben uiteenlopende beperkingen, maar dit maakt hier niets uit. Er is een eenheid, zelfs als er soms ruzie is, een gemeenschappelijke blijdschap die wordt veroorzaakt door de krijtjes, door de kwasten, verf en inkt. Zoals Manuel eerder zei, hebben mensen hier mensen niet een beperking, maar een verrijking. Hier zijn mensen niet beperkt, maar hebben ze kracht doordat ze dingen creëren die mooi zijn, die doen bewegen en kleuren laten springen. De mensen hier zijn vrij.

Eigen stijl
“Iedereen heeft hier hun eigen stijl. Ze zijn allemaal mooi en allemaal zo anders,” vertelt Monique, die momenteel werkt aan een abstract kunstwerk, waarvan een kartonnen doos de basis is. Manuel knikt ter instemming terwijl hij werkt aan een gigantische kleurexplosie van een schilderij, waarin elementen van de Oudheid zijn verwerkt.

Het kunstwerk waar Monique aan werkt

Ze staan in het bovenste atelier. Op de verdieping onder hen is nog een atelier, waar even hard wordt gewerkt aan verscheidene kunstwerken. Er heerst een sfeer van rust en concentratie; puntjes van de tong worden uitgestoken en een van de luidste geluiden is die van het geknars van een kwast op papier. Renee vindt de kalme sfeer prettig, “Dat we een rustige groep hebben, dat vind ik fijn.” Samen met Diana – zijn vriendin – zit hij af en toe zachtjes wat te praten, en helpt hij haar met haar schilderij afmaken.

Moderne kunst
Op de woensdag en donderdag kunnen jongeren met een licht verstandelijke beperking terecht bij het MultiMediaStation, waar digitaal wordt gewerkt. Het MultiMediaStation, of afgekort MMS, bestaat nu ongeveer anderhalf jaar en is uitgegroeid tot een plek waar het atelier en multimediaal werken samenkomen. Zo wordt er onder andere getekend met behulp van teken tablets, worden video’s van de recente carnavalsvieringen gemonteerd en wordt er muziek gemixt.

Iedereen is uiterst geconcentreerd, maar wanneer het vliegtuig in Rubens simulatiespel bijna neerstort, vormt er een cirkel rondt zijn computer. “Mayday, mayday! The first engine is on fire,” zegt hij, terwijl hij probeert zijn vliegtuig in de lucht te houden. Naast hem staat een storyboard, waarin duidelijk staat wat er allemaal moet gebeuren in deze simulatie, zodat er later een video van kan gemaakt worden.

Iedereen kijkt mee bij de vliegtuigramp

Iedereen kijkt gespannen toe hoe hij met een joystick het spel speelt, maar voordat hij het vliegtuig kan redden, crasht het programma. Vandaag zullen we er niet achter komen wat er met de passagiers in het vliegtuig gebeurt. Na enkele momenten zit iedereen weer op zijn plek en gaan ze verder met hun eigen projecten.

Jubileum
Het Pakhuys bestaat nu vijfentwintig jaar en is in die tijd uitgegroeid tot een broedplaats van (digitale) kunst en creativiteit, heeft het een succesvolle winkel vol met kunst gemaakt door de deelnemers en is het een plek waar mensen samenkomen geworden. De interactie tussen de kunstenaars onderling en met de begeleiders is warm en speels en vol met vrolijkheid, en ondanks dat er soms moeilijke momenten zijn, overheerst er een gevoel van voldoening en openheid.

Zo speelt Bas, een van de begeleiders, met de toeter van Diana’s rolstoel, en zegt Dennis met een bazige stem, “Het is geen speelgoed, hoor.” Hierop wordt hard gelachen en laat Bas, gespeeld verslagen, de toeter met rust, waarop Dennis alleen maar zelfvoldaan kan kijken.

In 25 jaar heeft het Jans Pakhuys zich ongelooflijk ontwikkelt. Wat eerst begon als een kleine kunstzinnige dagbesteding, is uitgegroeid tot een plek waar tientallen kunstenaars hun creatieve ei kwijt kunnen. Een belangrijk element is volgens Herman, een van de begeleiders, het feit dat mensen met een verstandelijke beperking vaak een heel andere blik op de wereld hebben. “Ik denk dat Picasso was geïnspireerd door de psychiatrie,” zegt hij dan ook, als hij hier over vertelt.

Dat blijkt ook uit een groot deel van de kunstwerken. De manieren waarop personen worden geschilderd is uniek, niet altijd volledig realistisch, maar wel echt. Het geeft mensen de kans om eens naar de wereld te kijken vanuit een ander perspectief. Door de artistieke vrijheid van de kunstenaars hier, komen de invalshoeken waaruit ze de wereld beschouwen tot leven.

“Ik vind de creativiteit leuk,” vertelt Kristen, terwijl ze met kleurrijke inkt haar schilderij verft. “Laatst had ik iets heel geks getekend en dat vond ik zo leuk.” De onbegrensdheid en de afwezigheid van regels over wat mooi of goed is geeft iedereen hier de ruimte om te doen wat goed voelt en om in te spelen op wat in hun hoofden leeft.

Leren en experimenteren
Bij het Jans Pakhuys is ook veel ruimte om te leren en experimenteren. Zo vertelt Jan, die bezig is met een schilderij geïnspireerd door Rembrandt, “Toen ik hier kwam kon ik helemaal niets.” Ondertussen heeft hij al tientallen schilderijen gemaakt, die hij allemaal vol trots laat zien. Zijn collectie bestaat uit tekeningen gebaseerd op tekenfilms, maar ook uit klassieke schilderijen van schepen in de haven en portretten van personen.

Het MultiMediaStation – dat in het begin een experiment was – geeft ook de ruimte om nieuwe dingen uit te proberen. Zo staat er een groot green screen die wordt gebruikt voor video’s en zijn er boordevol programma’s beschikbaar waarmee de deelnemers vrij hun gang kunnen gaan.

“Vandaag ga ik een experiment doen,” zegt Sep, terwijl hij zijn teken tablet in zijn computer plugt. Ondanks dat hij liever mensen teken die op eieren lijken (of eieren die op mensen lijken), gaat hij vandaag proberen om met verschillende lichtbronnen te werken, die op een gebouw vallen. “Ik voel me niet eenzaam, maar ik ga wel een eenzaam gebouw tekenen.”

De ruimte om jezelf te zijn en te creëren wat je wilt is kenmerkend voor het Jans Pakhuys en de deelnemers zijn dan allen ook erg tevreden om hier te zijn. Kristen zegt dan ook, “Als ik voor een dagbesteding zou moeten kiezen waar ik altijd heen kon, zou ik voor het Jans Pakhuys kiezen.”